Kapitülasyonlar, Osmanlı Devleti'nin yabancı tüccarlara ve devletlere tanıdığı ticari, hukuki ve ekonomik ayrıcalıkların genel adıdır. İlk örnekleri 15. yüzyıla uzanan bu antlaşmalar, başlangıçta Osmanlı'nın güçlü konumundan verilen diplomatik jestler niteliğindeydi.

Venedik ve Cenova ile imzalanan ilk kapitülasyonlar, bu devletlerin Osmanlı topraklarında kendi mahkemelerinde yargılanma, düşük gümrük vergisi ödeme ve serbest ticaret yapma haklarını güvence altına alıyordu. 1536'da Fransa ile imzalanan antlaşma ise bu sistemin siyasi bir boyut kazanmasının dönüm noktasıydı.

18. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı'nın zayıflamasıyla birlikte kapitülasyonlar, imparatorluk aleyhine işleyen bir mekanizmaya dönüştü. Avrupalı güçler bu ayrıcalıkları giderek genişleterek Osmanlı ekonomisi üzerinde belirleyici bir etki kurdu. Yerli üreticiler, düşük gümrüklü Avrupa mallarıyla rekabet edemez hale geldi.

1923'te Lozan Antlaşması ile kapitülasyonlar resmen kaldırıldı. Bu süreç, ekonomik egemenlik ile serbest ticaret arasındaki dengeye dair dersleri günümüz dünyası için de geçerliliğini korumaktadır.