Malta Türk Şehitliği, Malta Adası Akdeniz

Malta Osmanlı Şehitliği (Marsa Türk Şehitliği)

Malta'nın başkenti Valletta yakınlarındaki Marsa bölgesinde yer alan Malta Osmanlı Şehitliği, Türkiye'nin yurt dışındaki en önemli ve mimari açıdan en ihtişamlı tarihi miraslarından biridir. Yerel halk tarafından "Türk Mezarlığı" olarak da adlandırılan bu mekan, hem Osmanlı askeri tarihinin hem de Doğu-Batı sentezi estetik mimarinin Akdeniz'deki nadide bir sembolüdür.

?️ Kuruluş Hikayesi ve Sultan Abdülaziz

Şehitliğin inşası, Osmanlı Padişahı Sultan Abdülaziz’in talimatıyla gerçekleşmiştir. Sultan Abdülaziz, 1867 yılındaki Avrupa seyahati sırasında Malta’ya da uğramış ve adadaki eski Müslüman mezarlarının bakımsız durumda olduğunu bizzat görmüştür.

Bu durum üzerine başlatılan diplomatik girişimler sonucunda, 11 Haziran 1873'te Osmanlı İmparatorluğu ile İngiliz idaresindeki Malta yönetimi arasında bir toprak devri anlaşması imzalanmıştır. Dönemin Osmanlı Malta Başkonsolosu Antoine Naoum Duhany Efendi'nin yürüttüğü süreçle Marsa bölgesindeki arazi satın alınmış ve şehitlik 1873-1874 yılları arasında inşa edilmiştir.

? Sıra Dışı Mimari Yapısı

Şehitlik, sadece bir mezarlık değil, aynı zamanda göz alıcı bir sanat eseridir:

• Tasarım: İlginç bir tezat olarak, Müslüman mezarlığı olan bu yapıyı Maltalı ünlü bir Katolik mimar olan Emanuele Luigi Galizia çizmiştir.

• Tarz: Oryantalist ve Romantik akımların etkisinde, oldukça eklektik ve egzotik bir tarzda tasarlanmıştır. Londra yakınlarındaki ünlü Brighton Kraliyet Köşkü'nden ilham alındığı bilinir.

• Detaylar: Girişinde büyük bir soğan kubbe ve kireçtaşından yapılmış minare benzeri kuleler yükselir. İçerisinde at nalı kemerler, karmaşık geometrik taş işçilikleri ve açık avlusunda bir abdest çeşmesi yer alır. Mezarların tamamı Mekke (Kıble) yönüne bakacak şekilde konumlandırılmıştır.

• Kitabe: Şehitliğin anıtsal kapısında Sultan Abdülaziz'in tuğrası ile Türkçe ve İngilizce yazılmış bir kitabe bulunur.

?️ Şehitlikte Kimler Yatıyor?

Mezarlık, tarih boyunca farklı dönemlerde Akdeniz'de hayatını kaybeden Müslümanların son istirahatgahı olmuştur:

• 1565 Malta Kuşatması Şehitleri: Kanuni Sultan Süleyman dönemindeki büyük kuşatmada şehit düşen Osmanlı askerlerinin anısını yaşatır. Kuşatmada şehit düşen efsanevi denizci Turgut Reis'in naaşı da ilk olarak Malta'ya defnedilmiş, daha sonra Trablus'a (Libya) nakledilmiştir.

• I. Dünya Savaşı Esirleri: Çanakkale ve diğer cephelerde İngilizler tarafından esir alınarak Malta'daki kamplara getirilen ve burada salgın hastalık ya da zorlu şartlar nedeniyle vefat eden 22 Osmanlı askeri burada yatmaktadır. İlk defin, 1915'te İzmirli Süvari Yüzbaşı Bekir Sıdkı Bey'e aittir.

• SS Sardinia Faciası Kurbanları: 1908 yılında Mekke'ye hac yolculuğu yaparken gemide çıkan yangın sonucu Malta açıklarında hayatını kaybeden 23 Faslı yolcu buraya defnedilmiştir.

• Müttefik Müslüman Askerler: İngiliz Milletler Topluluğu ve Fransız ordularında görev yaparken I. ve II. Dünya Savaşlarında Malta'da hayatını kaybeden Müslüman askerlerin kabirleri de bu şehitlikte yer alır.

?️ Kuşçubaşı Eşref'in Dokunuşu ve Restorasyon

I. Dünya Savaşı'nın ardından İngilizler tarafından Malta'ya sürgün edilen Teşkilat-ı Mahsusa'nın ünlü komutanı Kuşçubaşı Eşref Bey, Mart 1919 - Ekim 1920 tarihleri arasında şehitlikte esaret altındayken kapsamlı bir restorasyon süreci yürütmüştür. Eşref Bey, adada hayatını kaybeden kader arkadaşları ve Osmanlı askerlerinin anısını onurlandırmak adına şehitliğe anıtsal bir çeşme ve anıt diktirmiştir.

? Günümüzdeki Durumu

Mülkiyeti ve idaresi Türkiye Cumhuriyeti Malta Büyükelçiliği’ne ait olan şehitlik, adayı ziyaret eden Türk turistlerin ve gurbetçilerin en önemli uğrak noktalarından biridir. Şehitlik içerisindeki küçük mescitte cuma namazlarının da kılınmaya başlanması, bölgedeki Türk ve Müslüman topluluk için burayı kültürel ve manevi bir merkez haline getirmiştir.

Küçük Bir Not: Güvenlik ve bakım hassasiyeti nedeniyle kapıları her an halka açık olmayabilir. İçeriyi tam anlamıyla ziyaret etmek ve rehberlik almak isteyenlerin gitmeden önce Valletta'daki Türk Büyükelçiliği ile iletişime geçmesi tavsiye edilir.